กะท่าง หรือ จักกิ้มน้ำ

อุปนิสัย ในฤดูผสมพันธุ์ซึ่งตกอยู่ในระหว่างเดือนกันยายนถึงตุลาตม กะท่างที่โตเต็มวันจะมารวมกลุ่ม เพื่อการผสมพันธุ์กันตามแอ่งน้ำนิ่งในลำธาร ตัวเมียจะวางใข่ติดอยู่กับพืชน้ำ และตัวอ่อนที่อาศัยอยู่ในน้ำจะมีเหงือกเป็นพู่อยู่ภายนอกจำนวน 3 คู่เห็นได้ชัด ตัวอ่อนกินลูกอ๊อด กบ แมลงน้ำเป็นอาหาร

ที่อยู่อาศัย กะท่างอาศัยอยู่ตามแอ่งน้ำในลำธารตามภูเขาสูงในภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน เช่นที่ดอยอินทนนท์ ดอยเชียงดาว ดอยสุเทพ-ปุย และดอยอ่างขางในจังหวัดเชียงใหม่ และบนภูหลวงในจังหวัดเลย พบอยู่ที่ระดับสูง 1,200 - 2,000 เมตร เหนือระดับน้ำทะเล ในป่าดงดิบเขา

เขตแพร่กระจาย กลุ่มที่พบในประเทศไทยเป็นกลุ่มที่อยู่ตรงตำแหน่งใต้สุดของเขตแพร่กระจายซึ่งเริ่มจากสิกขิม พม่าตอนเหนือ แคว้นฉานตอนใต้ ยูนนานภาคตะวันตก และภาคเหนือของลาว

สถานภาพ แม้ว่าจะพบจำนวนมากพอควรในบางท้องที่ แต่ก็ยังจัดเป็นสัตว์หายากและใกล้สูญพันธุ์ของประเทศไทย ในปัจจุบันกะท่างได้รับการประการศให้เป็นสัตว์คุ่มครองปะเภทที่ 1 แล้ว

สาเหตุของการใกล้สูญพันธุ์ เนื่องจากกะท่างสามารถดำรงชีวิตและขยายพันธุ์ได้เฉพาะในลำธารบนภูเขาเท่านั้น ดังนั้นการเปลี่ยนแปลงและทำลายสภาพสิ่งแวดล้อมที่อยู่อาศัยของกะท่างอันเนื่องมาจากน้ำมือมนุษย์ จึงมีผลกระทบต่อความเป็นอยู่ของกะท่างอย่างกว้างขวาง นอกจากนี้ความต้องการกะท่างเพื่อใช้เป็นสัตว์ทดลองทางชีววิทยาสำหรับศึกษาความสามารถในการงอกของอวัยวะเช่นแขนขาของมัน ก่อให้เกิดปัญหาต่อการคงอยู่ของกะท่างทั่วเขตการแพร่กระจาย